Srpski narod oduvek je voleo poeziju i pozorište. Novosađani se oduvek ponose svojom istorijom i pozorištem, a vreme je da ispričamo priču o tome kako je zapravo sve počelo.

Advertisement

Začetak srpskog pozorišta bio je kao i u većini drugih stvari,  zapravo u školama. Još pre dva veka bile su popularne školske drame, a tek kasnije su se i odrasli uključili u glumu. Najznačajnije ime začetka pozorište umetnosti jeste Joakim Vujić, osnivač srpske glume, koji je redovno sklapao pozorišne družine, radio sa glumcima i pisao komade. Iako su to sve bili slabi pokušaji, a glumcima je to bio samo hobi, a ne pravo zanimanje, ipak su među narodom budili želju za takvom umetnošću. Žar za pozorištem najbolje se pokazao pojavom putujućih pozorišnih trupa, gde su glumci zapravo jedini novac zarađivali od glume. Jedno takvo pozorišno društvo posetilo je Novi Sad 1838. i 1839. godine, a glumci su toliko oduševili Novosađane da se odmah povela polemika kako organizovati nešto slično i u Novom Sadu, tzv. zajedničko narodno pozorišno društvo. Međutim, ništa se naročito nije dogodilo. Putujući glumci su nastavili da dolaze, ali su se ubrzo razilazili tako da je jedan deo otišao u Beograd, drugi u Zagreb, a ostali kud koji. Međutim, Kosta Popović je nekoliko godina kasnije 1844. godine organizovao dobrovoljno pozorišno društvo koje je glumu i predstave u Novom Sadu napravilo izuzetno popularnim.

pozoriste-novi-sad-repertoar-snp
Foto: Milenko Stanković

Da se nisu dogodili nemiri 1848. godine, verovatno bi se nastavio razvoj pozorišne umetnosti u Novom Sadu, ali ovako su prvi konkretni koraci ka tome urađeni 1860. godine, kada su potvrđena pravila novosadske srpske čitaonice, odakle je sve počelo. Te iste godine u Novi Sad došla je družina Kneževića, koji su svojim predstavama uveseljavali Novosađene, te su sale uvek bile pune. Otac srpskog narodnog pozorišta Jovan Đorđević, s pravom se tako naziva, budući da je svojim radom dao ogroman doprinos srpskom pozorištu. U novinama Srpski Dnevnik pisao je opširne članke u kojima je obrazlagao značaj pozorišta. Nakon toga, odlučeno je da srpska čitaonica preuzme u svoje ruke rad na stvaranju ustanove pozorišta, a dozvola za to stigla je krajem 1861. godine.

Prva stalna adresa SNP-a bila je kuća Lazara Dunđerskog na mestu današnjeg hotela Vojvodina, a predstave su se tamo  igrale 33 godine, počeviši od 1894. godine. Svoj današnji dom pozorište je dobilo 1981. godine, a zgrada je delo arhitekte Viktora Jackijevića.

Tako je zapravo i nastalo Srpsko narodno pozorište. Prve odigrane predstave bile su jednočinke Prijatelji Lazara Lazarevića starijeg i Muški metod i ženska majstorija Lajoša Kevera, a igrale su se u hotelu Sunce.

Međutim, problemi su se pojavili odmah po nastanku, budući da su potvrdu ustava pozorišta čekali dve i po godine, a čim je Jovan Đorđević preuzeo upravu pozorišta predstave su krenule neprekidno i Novosađani su bili oduševljeni. Pozorište se pod njegovom upravom konstantno usavršavalo, te su za tristogodišnjucu Šekspirovog rođenja uspeli da uspešno izvedu neka od njegovih najtežih dela. Osim toga, glumci su putovali po okolini i izvodili predstave u mnogim mestima i na taj način doprinosili razvijanju kulture.

trubadur-opera-snp
snp.org.rs

Osim Jovana Đorđevića, veliki doprinos pozorištu su dali i Jovan Subotić i Antonije Hadžić, koji su doprineli da se pozorište uzdigne i materijalno i profesionalno. Međutim, kada se 1868. godine otvorilo beogradsko pozorište, polovina članova novosadskog pozorišnog društva na čelu sa Jovanom Đorđević prešla je tamo, a od preostalih mnogi su otišli u Zagreb. U tom trenutku, pokazala se Hadžićeva umešnost jer je upravo on zaslužan za to što se novosadsko pozorište nakon toga pribralo i nastavilo sa radom, a i plate glumcima su porasle.

Mora se spomenuti i list Pozorište,  pokrenut krajem 1871. godine, u kojem se iznosio repertoar, pisali prikazi i kritike predstava, kao i novosti iz pozorišta, a njega je takođe uređivao Hadžić. 

Da bi se nastavio razvoj pozorišta, pokušano je spajanje sa beogradskim pozorištem, međutim taj pokušaj je propao, a ubrzo su se javili i finansijski problemi. Pozorište se čak javilo i crkvi za pomoć, ali se ništa značajno nije dogodilo, te su šira publika i prijatelji srpske umetnosti jedini koji su zaslužni za to što se prebrodila ta kriza. Veliki događaj u istoriji pozorišta u Novom Sadu jeste obeležavanje 25. godišnjice od osnivanja, kada je Hadžić uspeo da organizuje petodnevnu feštu tokom koje su se izvodile neke od najboljih predstava. On se konstantno trudio da se glumci usavršavaju, da se mladi obrazuju i vežbaju, da repertoar bude raznololik… Izvodila su se Šekspirova, Molijerova, Kal Deronova, Geteova, Šilerova i mnoga druga dela, i naročito dela mađarske književnosti i repertoar se neprestano širio.

snp-predstava-23-decembar
Izvor: SNP

Od tada do dana današnjeg Srpsko narodno pozorište u Novom Sadu, mada pod različitim imenima u toku svoje duge istorije, jedno je najznačajnijih kulturnih ustanova Novog Sada, a ove godine je u toku 155. sezona. Ulaznica košta samo 300 dinara, a repertoar je i dalje raznolik. Iskoristite priliku i pre početka letnje pauze pogledajte neko od sjajnih pozorišnih dela.

Izvor: Istorija Novog Sada, Melhior Erdujhelji

Pročitajte repertoar SNP-a za jun

 

Advertisement

Ostavite komentar