Ko je prozvao Novi Sad „Srpskom Atinom“?

3
dunavska_stare_fotografije
Izvor: Facebook Stare fotografije Novog Sada

Novi Sad već gotovo dva veka nosi nadimak Srpska Atina. Dobio ga je zahvaljujući tome što je od 18. veka bio kulturni, politički i društvni centar celokupnog srpskog naroda.

Advertisement

Srbija je tada bila pod tuđinskom vlašću, a Novi Sad središte nacionalnog identiteta, razvoja političke i kulturne misli i najveći grad u to doba nastanjen Srbima. Beograd je tek kasnije, pred kraj 19. veka preuzeo primat. Tome u prilog govore podaci da je naš grad već 1820. godine imao preko 20 hiljada stanovnika, sa dve trećine Srba, a Beograd je taj broj dostigao tek posle 1853. godine.

Prvi podaci o nadimku Srpska Atina su iz druge polovine 19. veka, a laskavim nadimkom upućivano je na sličnost između Novog Sada i kulturnog i naučnog središta antičkog sveta. Atina je svoj najveći procvat imala kad je Grčka bila slobodna država, a naš grad nadimak zaradio dok je Srbija bila pod tuđom vlašću, te se baš zbog toga više i radilo na očuvanju nacionalne svesti. Još je Jovan Skerlić jednom prilikom izjavio kako se u Novom Sadu tada pisalo i mislilo za ceo srpski narod.

zanimljive_istorijske_cinje
Izvor: Facebook Stare fotografije Novog Sada

Postavlja se pitanje ko je prvi upotrebio ovaj nadimak. U moru različitih tumačenja i zapisa, možda je najverodostojniji je zapis koji je Ljubomir Lotić, književnik i dugogodišnji činovnik Matice srpske objavio u fusnoti članka Spomenici novosadske trgovačke omladine 1902-1932. Lotić je takođe istraživao poreklo nadimka, a istraživački put doveo ga je do profesora i funcionera Matice srpske Milana A. Jovanovića Babe.

Od njega je saznao da je nadimak potekao od pristalica Svetozara Miletića, a otkrio mu je čak i ime kuma. Novosađanin Stevan Jelinić Ćebende, zanatlija, mesar po struci, bio je vatreni pristalica Miletića, koji je tada bio gradonačelnik Novog Sada, a često je sa njim sedeo po kafanama. Po običaju, raspredalo se o politici, a Ćebende je u jednom razgovoru u kafani Bela lađa u Njegoševj ulici uporedio Novi Sad sa Atinom, a nadimak se zadržao do danas. Međutim, da li je neko pre njega upotrebljavao ovaj nadimak ostaje nepoznanica i prilika za dublje istraživanje.

Izvor: Stevan Vrgović, Kako je nastalo ime Srpska Atina

Pročitajte više o istoriji Novog Sada

 

Advertisement

3 Komentari

  1. Sve je lepo i sve je tačno, a odiše lažju.
    Lagati se može ne samo pisanjem neistine, nego izbegavati sa se stvari nazovu onim što jesu.
    Novi Sad u vremenu kojim se bacvi ovaj tekst, NIJE BIO POD TUĐINSKOM VLAŠĆU. Novi Sad, prvo kao Varadinski šanac ili Petrovaradinski šanac, nasto je u Mađarskoj, tada delu Austrougarske ili Habsburške monarhije – nek je zove ko kako mus es sviđa. U njoj je postao “slobodni kraljevski grad”, u kojem su živeli u lepoj slozi (menjajući načelnike i važnije službe po tačno razrađenoj nacionalnoj šemi) mađari, srbi, nemci, jevreji, jermeni i mnogi drugi koji su kroz razna naseljavanja ili prosto idući “trbuhom za kruhom” dospeli u naš lepi gradić. Priča o nekoj velikoj brojnoj ili bilo kakvoj drugoj nadmoći srba u Novom Sadu je glupost (masovno naseljavanje srba počinje 1920., to se lepo može proveriti iz podataka o popisu stanovništva svakih deset godina, sve ima na internetu), a i sloga je polako počela da nestaje tek pojavom Svetozara Miletića i njemu sličnih likova, te gluposti raje koja uvek veruje onim slatkorečitima. Konačno, Novi Sad je u prvom svetskom ratu “osvojen” (da ne koristim ružniji ali precizniji vojni izraz) od strane vojske Kraljevine Srbije 1918., a Versajskim mirom 1920. dodeljen Kraljevini srba, hrvata i slocvenaca “u osnivanju”. Tu “sreću” nisu imali Segedin, Pečuj i neki drugi gradovi, kojima je od 1918. do 1920. takođe upravljala srpska vojska. Nešto u stilu: “Život damo, Trst ne damo” – dali smo ga. Novi Sad je danas drugi najveći grad u Srbiji, svakako jedan od najlepših, a nešto se spominje i kao glavni grad Autonomne Pokrajine… Trudimo se da to zaista i bude, ne samo na papiru. A onaj koji voli ovaj grad, neka PAZI NA NJEGOVU ČISTOĆU, inače mu neću poverovati da ga stvarno voli 🙂

    • Postovani gospodine Lennart,
      Ako govorite o neisinama morate priznati da i Vas komentar obiluje istim. Naime, zaboravljate da su 1694 SRBI osnovali novo naselje na levoj obali Dunava jer im je zabranjeno da, kao pravoslavci, stanuju u Petrovaradinu. Otuda i najraniji naziv za to naselje Racka varos (Ratzen Stad). Prema dostupnim podacima, 1720. godine u naselju postoji 112 srpskih, 14 nemackih i 4 madjarska doma. Da malo preskocimo godine i navedemo da je 1843. u varosi bilo 17.332 stanovnika od kojih 9.675 pravoslavnih, 5.724 katolika, 1.032 protestanata, 727 Jevreja i 30 Jermena (vernika Jermenske crkve).
      Da ne idem dalje. Toliko o Vasoj verziji istine i lazi!
      I da, svojatanje Novog Sada ne koristi nikome i nicemu, samo moze da stvori razdore.
      Novi Sad je NAS grad, svih koji ga dozivljavamo kao svoj grad, i trudimo se da nam bude jos lepsi, cistiji, plemenitiji.

Ostavite komentar