Tvrđava kakvu danas poznajemo i volimo, i kojom se ponosimo u toku svoje duge istorije se menjala u skladu sa onim što se od nje očekivalo. Objekti su građeni i rušeni, menjao se izgled, ali nije značaj. Ono što je zabeleženo u istorijskim spisima i samom duhu tvrđave jesu kapije.

Advertisement

Petrovaradin je od svog nastanka bio značajan trgovački, vojno-strategijski, kulturni i politički centar, zahvaljujući svom povoljnom položaju. Tvrđava je građena je u 18. veku na ostacima drugih istorijskih utvrđenja brojnih kultura i civilizacija. Kamen temeljac je postavljen 18. oktobra 1692. godine, a sa prekidima, građena je do 1780. godine.

petrovaradinska-tvrdjava-dunav
Foto: Aleksandar Milutinović

Sastoji se od Donjeg (Vodenog) grada, koji je činio liniju odbrane sa Dunava, Gornjeg grad gde su bili smešteni arsenal i kasarna za vojnike i Hornverka, gde su se odvijale vojne vežbe i koji je je ujedno predstavljao prvu liniju kopnene odbrane. Značaj kapija je u tome što se kroz njih odvijala sva komunikacija sa svetom izvan, a njihov strateški raspored i saobraćaj je uticao na jačinu tvrđave. Saobraćaj se kroz tvrđavu odvijao se kroz različite vrste prolaza, a pored glavnog, bilo je i dosta sporednih prolaza.

Kapije Petrovaradinske tvrđave nekada su imale posebna vrata izgrađena od kvalitetnog hrastovog drveta ojačanog metalnim pločama, koje su bile pričvršćene jakim spojnim elementima poput metalnih zakivaka.

Oko 30 kapija je nekada postojalo na Petrovaradinskoj tvrđavi, međutim tačan broj je nemoguće utvrditi zbog toga što su pojedine kapije ucrtavane u planove, a nisu građene dok su druge građene i van planova.

Kapije su su dobijale imena ili po vladarima ili po mestima do kojih su vodile – Beogradska kapija, Kapija Karla VI, Kapija Leopolda I, Dvorska kapija, a od nekadašnjih Vodena kapija, Kamenička i Novosadska kapija. Kapije su se zaključavale posle smene straže, jedan sat pre zalaska sunca, a ključ od njih bio je kod glavnog komandanta. Ako bi se neko iz naroda našao izvan kapija posle zaključavanja, mogao je da uđe jedino uz dobro opravdanje i na  mala vrata. Postojala je i lozinka za ulaz, koja se menjala svakog jutra.

Položaj kapije određivao je njen značaj, a  time i njen izgled. Dok su ostali delovi tvrđave građeni prema unapred određenim pravilima, za kapije su inženjeri imaju apsolutnu umetničku slobodu.

kapije_petrovaradinska_tvrd
Izvor: Tvrđava od papira

Kapija na stepeništu koje vodi ka satu, pored crkve Svetog Jurja, građena je u poslednjoj fazi izgradnje tvrđave, svedenog izraza i forme i sa uskim poprečnim presekom. Ova kapija nije imala veliki strateški značaj, osim što se njome odvajao civilni od vojnog dela, u kojem je narodu ulaz bio strogo zabranjen. Kapija je srušena pedesetih godina 20. veka, onda kada je tvrđava prešla pod civilnu upravu, a i stepenište je prilagođeno tim okolnostima. Arhitekta Andrija Sečujski je rukovodio uređenjem i prilagođavanjem tvrđave novim okolnostima, a on je i konstruisao stepenište kakvo danas poznajemo. Napravljeno je otvoreno kameno stepenište sa vidikovcem, uokvireno zelenim površinama.

zalazak-tvrdjava-sat-milutinovic

Razlozi rušenja kapije leže u tome da je konačno, posle dve stotine godina vojne funkcije, tvrđava postala svačija, i na neki način oslobođena, kao zalog miru, a time se takođe otvorio i pogled ka Novom Sadu i uklonjene su i fizičke, ali i simbolične barijere. Više nije bilo potrebno za kapijama.

Izvor: publikacija Tvrđava od papira, udruženje Scenatoria

Saznajte više o istoriji Novog Sada

 

Advertisement

1 komentar

Ostavite komentar